Subfertiliti dan Infertiliti: Memahami Masalah Kesuburan

Pada tahun 2016, Jabatan Perangkaan Malaysia melaporkan kadar kelahiran negara menurun secara mendadak, mencapai paras terendah dalam sejarah. Kadar kesuburan keseluruhan juga menurun selama 38 tahun, daripada 4.9 bayi per wanita berumur 15‑49 tahun pada 1970 kepada hanya 1.9 bayi pada 2017. Lebih membimbangkan, ibu pertama kali kini berusia lebih tua, dengan purata kebangsaan 27.7 tahun. Jelas, isu kesuburan merupakan masalah mendesak yang perlu ditangani dengan sewajarnya.

Pasangan dan Masalah Kesuburan

Prasyarat untuk kehamilan yang berjaya ialah pasangan yang subur. Pasangan yang menghadapi masalah kesuburan bergelut selama bertahun‑tahun untuk mengandung anak pertama mereka. Sehingga 85 % pasangan dengan kesuburan normal dipercayai dapat mengandung selepas hubungan seksual tanpa perlindungan dalam tempoh (1) tahun. Jika tidak, kebarangkalian mengandung akan terus menurun seiring usia pasangan meningkat. Pelbagai faktor menyumbang kepada masalah ini termasuk usia, hormon, berat badan, status kesihatan, pemakanan, pekerjaan serta gaya hidup.

 

Pada masa kini, masalah ketidaksuburan boleh diatasi dengan intervensi perubatan seperti induksi ovulasi, Intra-Uterine Insemination (IUI), Intracytoplasmic Sperm Injection (ICSI) atau In‑Vitro Fertilisation (IVF). Walau bagaimanapun, tiada kaedah ini yang menjamin kejayaan tetapi ia meningkatkan peluang kehamilan dengan ketara.

 

Ini menimbulkan persoalan – apa yang menyebabkan pasangan kurang subur dalam masyarakat masa kini? Siapa, jika ada, yang patut disalahkan?

Menanya pakar

Untuk memahami isu ini dengan lebih baik, pasukan Hello Doktor telah berbincang dengan Dr Helena Lim, Pakar Kesuburan dan Pakar Obstetrik & Ginekologi di KL Fertility Centre dalam sesi temubual santai.

Dr Helena menamatkan pengajian di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) pada tahun 1999 dan melanjutkan latihan Housemanship di Hospital Kuala Lumpur. Beliau kemudian menjadi pensyarah latihan di jabatan Obstetrik & Ginekologi Pusat Perubatan UKM. Pada tahun 2006, beliau melanjutkan sarjana dalam Obstetrik & Ginekologi di United Kingdom sebelum kembali ke UKM sebagai pensyarah tetap.

Kerana minat mendalamnya dalam bidang kesuburan, beliau telah menjalankan pelbagai kajian dan menjalani latihan intensif mengenai subjek tersebut. Pada tahun 2012, beliau menyertai pasukan KL Fertility & Gynaecology Centre sebagai salah seorang perunding terkemuka. Sejak itu, beliau telah membantu ramai pasangan mengatasi masalah kesuburan dan mencapai kehamilan yang berjaya. Menurut Dr Helena, setiap kali pasangan berjaya hamil, beliau turut merasai kegembiraan yang sama. Beliau percaya bahawa ini adalah satu tujuan yang indah dan mulia yang tidak seharusnya ditinggalkan.

Lelaki vs perempuan: Siapa yang bersalah?

Apabila pasangan sukar mendapat anak, orang sekeliling sering tertanya-tanya siapa yang patut dipersalahkan. Selalunya, masyarakat menyalahkan wanita.

Ya, memang benar bahawa beberapa keadaan kesihatan wanita dan faktor lain boleh memberi sumbangan besar kepada peningkatan atau penurunan peluang untuk hamil. Lagipun, wanita istimewa kerana mereka membawa dan menyuburkan janin dalam rahim selama 9 bulan. Namun, yang juga benar ialah membuat bayi memerlukan kerja berpasukan, jadi apabila mereka gagal mencapai objektif itu, mereka gagal sebagai satu pasukan.

Sebenarnya, dalam 5 hingga 10 tahun kebelakangan ini, masalah kesuburan lelaki semakin meningkat. Dianggarkan antara 40 hingga 50 % semua masalah infertiliti disebabkan oleh lelaki. Menurut Dr Helena, tidak berfaedah untuk berdebat dan menyalahkan satu sama lain. Apabila berhadapan dengan situasi ini, pasangan harus mendapatkan bantuan dan kaunseling daripada pakar kesuburan.

Subfertiliti vs Infertiliti

Menurut Dr Helena, selain masalah infertiliti, terdapat juga masalah subfertiliti. Kedua‑dua istilah sering digunakan secara bergantian namun tidak membawa maksud yang sama. Subfertiliti merujuk kepada kelewatan dalam mencapai kehamilan. Oleh itu, pasangan yang menghadapi subfertiliti masih berpeluang hamil tanpa bantuan rawatan kesuburan, walaupun memerlukan masa yang lebih lama.

Kemandulan, sebaliknya, merujuk kepada ketidakupayaan pasangan yang aktif secara seksual untuk hamil melalui hubungan seks tanpa perlindungan selepas tempoh (1) tahun. Kemungkinan pasangan yang mandul untuk hamil tanpa intervensi perubatan adalah rendah.

Faktor risiko subfertiliti

Secara umum, lelaki dan wanita mempunyai faktor risiko yang sama untuk subfertiliti, iaitu:

• Umur (Lelaki berumur lebih 40 tahun dan wanita berumur lebih 35 tahun).
• Berat badan berlebihan atau kurang berat badan
• Merokok Rokok
• Penggunaan dadah terlarang
• Pengambilan alkohol yang berlebihan
• Tekanan fizikal dan/atau mental
• Pendedahan kepada radiasi yang kerap
• Pendedahan kepada toksin yang kerap
• Penggunaan kronik beberapa ubat

 

Punca subfertiliti dan infertiliti sering bertindih. Berikut adalah beberapa faktor yang boleh menyumbang kepada masalah kesuburan:

#1. Masalah ovulasi

Sebelum persenyawaan dapat berlaku, telur yang matang dan sihat perlu dilepaskan daripada ovari. Jika terdapat sebarang anomali dalam mekanisme ovulasi, persenyawaan mungkin tidak berlaku. Beberapa masalah ovulasi yang mempengaruhi kesuburan termasuk:

1. Sindrom ovari polisistik (PCOS): Ketidakseimbangan hormon akibat PCOS mengganggu pertumbuhan dan pelepasan telur dari ovari (ovulasi).
2. Diminished ovarian reserve (DOR): DOR berlaku apabila ovari seorang wanita kehilangan potensi reproduktifnya. Simpanan ovari wanita merujuk kepada kualiti dan kuantiti telur, dan diminished ovarian reserve menunjukkan bahawa faktor-faktor tersebut semakin merosot. Ia boleh disebabkan oleh penuaan, ubat-ubatan atau pembedahan ovari sebelumnya.
3. Insufisi ovari pramatang (POI): Juga dikenali sebagai kegagalan ovari pramatang, POI berlaku apabila ovari wanita berhenti berfungsi secara normal sebelum usia 40 tahun. Keadaan ini menyebabkan menopause pramatang dan biasanya disebabkan oleh ubat tertentu atau rawatan kanser.
4. Keadaan yang menjejaskan hipotalamus dan kelenjar pituitari: Paksi hipotalamus‑pituitari mengawal pengeluaran pelbagai hormon dalam badan. Jika terdapat anomali pada kelenjar ini, hormon ovari penting akan terjejas, menyebabkan masalah haid dan akhirnya kemandulan.

#2. Masalah rahim

Rahim adalah tempat bayi dipelihara dan berkembang sebelum dilahirkan. Oleh itu, sebarang kecacatan anatomi rahim akan menjejaskan keupayaannya menyokong kehamilan yang sah. Kecacatan atau anomali struktur boleh bersifat kongenital atau diperoleh dari masa ke masa. Ini termasuk:

1. Uterus berseptum: Seperti namanya, keadaan ini merujuk kepada kecacatan rahim di mana rahim dibahagi di tengah, memisahkannya menjadi dua ruang.
2. Rahim bikornuat: Anomali rahim ini merujuk kepada perkembangan lekukan dalam pada fundus (bahagian atas) rahim, mengurangkan ruang rahim, memberikan penampilan berbentuk hati.
3. Uterus didelphys: Anomali rahim yang jarang ini merujuk kepada kewujudan dua rahim yang berbeza dalam saluran reproduktif wanita. Ia boleh berkongsi saluran faraj yang sama (unicollis) atau mempunyai saluran berasingan untuk setiap rahim (bicollis).
4. FibroidFibroid ialah pertumbuhan tidak kanser yang berkembang dalam atau sekitar rahim (uterus). Pertumbuhan ini terdiri daripada otot dan tisu berserat yang berbeza saiz. Ia menjejaskan kebarangkalian kehamilan dengan mengurangkan jumlah dinding rahim normal yang tersedia untuk implantasi.

#3. Masalah tiub fallopian

Tiub fallop adalah saluran antara ovari dan rahim. Ia merupakan laluan yang digunakan ovum untuk bergerak ke rahim. Sebarang halangan pada tiub penting ini akan menghalang persenyawaan atau implantasi. Beberapa penyakit yang boleh menyebabkan masalah pada tiub fallop termasuk:

• Endometriosis
• Penyakit radang pelvis (PID)
• Tisu parut daripada pembedahan terdahulu (contohnya pembuangan kehamilan ektopik)
• Sejarah gonorea atau klamidia

#4. Masalah pengeluaran sperma

Keadaan yang menjejaskan keupayaan testis menghasilkan sperma yang normal dan sihat boleh menyebabkan kemandulan. Anomali ini boleh disebabkan oleh beberapa faktor seperti:

 

• Gonorrhea
• Klamidia
• HIV
• Diabetes
• Mumps
• Kanser dan beberapa rawatan kanser
• Varikokel
• Penyakit genetik seperti sindrom Klinefelter

#5. Masalah motiliti sperma

Sperma berenang melalui rahim untuk mencapai ovum. Walau bagaimanapun, jika terdapat masalah dengan keupayaan pergerakan sperma, persenyawaan menjadi sukar. Penyebab masalah motiliti sperma termasuk: 

• Keadaan genetik seperti fibrosis sista
• Ejakulasi pra‑matang
• Kerusakan atau kecederaan testis
• Sumbatan dalam saluran testis

#6. Masalah sistem imun badan

Dalam kes yang jarang, beberapa keadaan berkaitan imun boleh menyebabkan sistem imun ibu menyerang embrio yang sedang berkembang – menghalang kehamilan yang sah daripada berlaku.

Apa yang anda boleh lakukan?

Dr Helena menasihatkan pasangan supaya tidak menangguhkan rawatan kerana salah satu faktor utama dalam masalah ini ialah usia. Apabila pasangan semakin tua, kadar kesuburan mereka menurun, menjadikannya lebih sukar untuk hamil. Saringan kesuburan seharusnya dimulakan secepat mungkin, terutamanya apabila salah satu pasangan mencapai usia 35 tahun ke atas. Ini membolehkan doktor mengesan punca kemandulan lebih awal dan merawatnya semasa kerosakan masih minima. Ia juga memberi doktor gambaran tentang sejauh mana masalah itu, sama ada terhad kepada satu pasangan atau kedua-duanya.

Walaupun keajaiban perubatan moden dan teknologi, Dr Helena mengakui bahawa dalam 25% semua kes, punca kemandulan atau subfertiliti tidak dapat ditemui sama sekali. Ia menyayat hati dan mengecewakan bagi pasangan serta pakar kerana mereka berusaha memahami punca masalah. Pemikiran untuk mencari jawapan selepas beberapa tahun mencuba, dan hanya diberitahu bahawa semuanya kelihatan normal, boleh membuat pasangan berasa hancur.

Kesimpulannya, masalah kesuburan melibatkan isu yang kompleks dan pelbagai faktor yang tidak seharusnya dilihat sebagai masalah satu sisi. Jika anda didiagnosis mengalami infertiliti atau subfertiliti, menyerah bukanlah pilihan. Terdapat pelbagai pilihan rawatan yang tersedia untuk membantu pasangan yang bergelut menyambut kehadiran anggota keluarga baru.

Hello Health Group tidak memberikan nasihat perubatan, diagnosis atau rawatan.

Kira indeks jisim badan (BMI)

Sumber rujukan

Causes for Subfertility. https://drhelenalim.com/causes-for-subfertility/. Accessed on August 26, 2019.

Fertility Assessment. https://drhelenalim.com/fertility-assessment/. Accessed on August 26, 2019.

Fertility Treatment. https://drhelenalim.com/fertility-treatment/. Accessed on August 26, 2019.