Perancangan Keluarga adalah Hak Asasi Manusia: Hari Populasi Dunia 2018

“Saya berumur 24 tahun. Saya berkahwin pada usia 18 tahun. Saya mengandung 9 bulan dan ini anak kedua saya. Kami akan menunggang motosikal ke hospital bila tiba masanya. Perjalanan mengambil masa kira-kira 30 minit ke hospital di bandar dan saya menunggang sendiri. Suami saya seorang kontraktor dari Kampung lain. Saya berhenti bersekolah di Standard 5 dan selepas itu tinggal di rumah. Kakak saya tidak mahu mempunyai anak buat masa ini. Dia sedang menjalani perancangan keluarga, dia mengetahuinya sendiri dan melalui jururawat serta UNFPA‘.

Begitulah kisah yang dikongsi oleh seorang Sarawakian tentang pertemuannya dengan Humans of Kuala Lumpur. Perancangan keluarga mungkin menjadi norma bagi sesetengah orang dan satu keistimewaan bagi yang lain. Di dalam hutan Borneo dengan kekangan akses kepada kemudahan kesihatan, ramai ibu tidak menyedari atau menolak pilihan kontrasepsi moden sama sekali. Oleh kerana kepentingannya, tema “Family Planning is a Human Right” dipilih sebagai tema Hari Populasi Sedunia tahun ini.

Hari Populasi Dunia 2018

Hari Populasi Sedunia adalah hari untuk menumpukan perhatian dunia kepada kepentingan isu populasi, disambut pada 11 Julai setiap tahun seperti yang dicadangkan oleh Majlis Pentadbir Program Pembangunan Bangsa-Bangsa Bersatu pada tahun 1989.

Populasi Malaysia

Ketumpatan penduduk di Malaysia ialah 98 orang per km²  dengan saiz populasi yang menempati kedudukan ke-45 di dunia. Menariknya, Malaysia terletak di salah satu wilayah paling padat penduduk di dunia yang menyumbang hampir separuh daripada populasi dunia.

Walaupun rakyat Malaysia menikmati kepadatan penduduk yang agak sederhana – tidak terlalu tinggi atau terlalu rendah – berbanding negara jiran, perancangan keluarga masih jauh ketinggalan berbanding julat global.

Mengapa perancangan keluarga penting?

Perancangan keluarga menyumbang secara signifikan kepada peningkatan kesihatan ibu, pengurangan kematian kanak‑kanak, dan penghapusan kemiskinan. Data berasaskan bukti mengesahkan hubungan antara peningkatan ketersediaan kontrasepsi berkesan dan pengurangan kadar pengguguran yang diinduksi.

Menurut anggaran WHO, satu pertiga daripada 210 juta kehamilan yang berlaku setiap tahun tidak dirancang. Kebanyakannya berakhir dengan kelahiran mati, keguguran, dan pengguguran yang diinduksi. Lima juta wanita dimasukkan ke hospital setiap tahun untuk rawatan komplikasi pengguguran seperti pendarahan dan sepsis.

Di Malaysia, wanita yang mempunyai keperluan tidak tercapai untuk perancangan keluarga (iaitu mereka yang ingin menghentikan atau menangguhkan kehamilan tetapi tidak menggunakan sebarang kaedah kontrasepsi) meningkat daripada 25 % kepada 36 % pada tahun 2004. Ini termasuk remaja yang aktif secara seksual tetapi tidak mahu hamil.

Akibatnya, keperluan keluarga yang tidak dipenuhi ini menyebabkan peningkatan laporan bayi ‘ditinggalkan’ di Malaysia. Contohnya, seorang bayi perempuan baru lahir ditemui ditinggalkan dalam beg kertas yang digantung pada cermin sisi kereta di Ipoh.

Dalam satu kajian terhadap remaja berumur 18–21 tahun di Malaysia, kira-kira 20% melakukan hubungan seks dengan pasangan baharu tanpa menggunakan sebarang kaedah kontraseptif. Menurut angka yang dipetik dalam artikel asal, daripada 510,462 bayi yang dilahirkan pada tahun 2010, terdapat 52,982 kehamilan di luar perkahwinan. Ibu yang disebut itu tidak menggunakan sebarang kaedah kontraseptif.

Walaupun isu pendidikan awam tentang perancangan keluarga mungkin menimbulkan perdebatan mengenai kebaikan dan keburukan menyediakan pengetahuan ini kepada wanita muda yang belum berkahwin tetapi aktif secara seksual, hakikatnya ialah walaupun di kalangan wanita berkahwin di Malaysia, penggunaan kaedah kontraseptif moden masih rendah.

Sekatan perancangan keluarga di Malaysia

Di Malaysia, kadar penggunaan kaedah kontraseptif meningkat daripada 8.8% pada tahun 1966 kepada 52% pada tahun 1984 selepas Akta Perancang Keluarga Negara diperkenalkan. Angka itu termasuk kaedah tradisional. Dalam tempoh 2005–2010, hanya 32.3% wanita menggunakan kaedah kontraseptif moden.Buka kandungan terbenam

Malangnya, penggunaan kontraseptif di Malaysia telah terhenti pada peratusan yang hampir sama sejak 25 tahun kebelakangan ini. Perikatan Advokasi Hak Reproduktif Malaysia (RRAAM) melaporkan bahawa kehamilan yang tidak diingini semakin meningkat disebabkan amalan kontraseptif yang rendah di kalangan wanita Malaysia. Laporan daripada Confidential Enquiries into Maternal Death (CEMD) Malaysia 2001–2005 mendedahkan bahawa dalam sehingga 70 % kematian ibu, tiada bentuk perancangan keluarga yang diamalkan.

Tidak menghairankan, dari segi etnik, orang Melayu dilaporkan mempunyai peratusan paling rendah dalam amalan perancangan keluarga dalam satu tinjauan oleh Lembaga Penduduk dan Pembangunan Keluarga Negara (NPFDB). Negeri-negeri pantai timur di mana orang Melayu mewakili lebih daripada 90 % penduduk mempunyai kadar penggunaan terendah.

Sebenarnya, dalam satu kajian yang dijalankan pada tahun 2014, penyelidik mendapati wanita Melayu 92 % kurang berkemungkinan menggunakan kaedah kontrasepsi moden berbanding wanita bukan Melayu. Faktor etnik didapati menjadi pengaruh utama terhadap amalan kontrasepsi berbanding status kewangan atau tahap pendidikan.

Sokongan perancangan keluarga

Merancang keluarga bukan bermakna menolak proses semula jadi tubuh atau ketentuan takdir. Ia merupakan satu pilihan untuk membantu anda membina keluarga yang lebih sihat dan stabil dari segi ekonomi, sekali gus menyumbang kepada kesejahteraan masyarakat.

Namun perancangan keluarga tidak seharusnya menjadi beban wanita sahaja. Sokongan masyarakat diperlukan agar perancangan keluarga berjaya. Wanita yang membincangkan perancangan keluarga dengan pasangan mereka didapati lebih cenderung menggunakan kontraseptif moden berbanding wanita yang tidak. Memberi remaja akses kepada pengetahuan kontraseptif tidak akan menggalakkan hubungan seksual haram secara langsung. Sebaliknya, ia akan membantu mengurangkan bilangan kanak‑kanak tidak diingini yang tinggi di Malaysia.

Matlamat utama perancangan keluarga bukan untuk menafikan hak anda membentuk keluarga mengikut kehendak. Sebaliknya, ia merupakan misi untuk mewujudkan dunia di mana setiap kehamilan diingini, setiap kelahiran selamat dan potensi setiap orang muda dapat direalisasikan, seperti yang digariskan oleh United Nations Population Fund (UNFPA Malaysia).

Hello Health Group tidak menyediakan nasihat perubatan, diagnosis atau rawatan.