Walaupun Nampak Sama, Ini Perbezaan Overweight dan Obesiti

Overweight adalah keadaan berat badan berlebihan berbanding julat yang disarankan untuk ketinggian seseorang, manakala obesiti ditandai oleh penumpukan lemak badan berlebihan yang berisiko mengganggu kesihatan.

Kedua-duanya berbeza dalam klasifikasi indeks jisim badan (IMT) dan penilaian risikonya. Jadi, apa saja perbezaan overweight dan obesiti?

Perbezaan overweight dan obesiti

Ramai orang yang mengira bahawa kegemukan sama dengan obesiti. Nyatanya, kedua-dua masalah berat badan ini mempunyai ciri khas masing-masing.

Overweight (kelebihan berat badan) dan obesiti sama-sama berkaitan dengan berat badan relatif terhadap ketinggian. Namun, obesiti merupakan penyakit kronik yang ditandai dengan penumpukan lemak badan berlebihan dan boleh meningkatkan risiko gangguan kesihatan.

Organisasi Kesihatan Dunia (WHO) mengklasifikasikan obesiti sebagai penyakit kronik yang boleh dipengaruhi oleh banyak faktor, bermula dari genetik, neurobiologi, tingkah laku makan, akses kepada makanan sihat, hingga persekitaran.

IMT membantu mengelompokkan status berat badan, tetapi bukan satu-satunya ukuran kesihatan. Jadi, perbezaan overweight dan obesiti tidak hanya terletak pada angka IMT, tetapi juga pada jumlah lemak badan, pengagihan lemak, serta kesannya terhadap kesihatan.

Di bawah ini beberapa perbezaan overweight dan obesiti yang perlu anda ketahui agar mendapat penanganan yang tepat.

1. Definisi dan punca

Istilah kegemukan (overweight) dan obesiti merujuk kepada berat badan yang lebih tinggi daripada angka yang dianggap normal atau sihat untuk ketinggian tertentu.

Nilai IMT yang tinggi boleh dipengaruhi oleh jisim lemak, otot, tulang, serta cecair badan. Oleh kerana IMT dikira daripada berat dan ketinggian, ukuran ini tidak dapat membezakan komposisi tersebut. 

Obesiti berkaitan dengan lebihan lemak badan yang boleh mengganggu kesihatan. Salah satu faktor risikonya ialah lemak perut (viseral) yang dicirikan dengan perut yang membuncit, tetapi tidak semua orang yang mempunyai berat badan berlebihan menunjukkan ciri ini.

Punca obesiti berbeza-beza, daripada pola pemakanan, genetik, kurang bersenam, gangguan tidur, hingga pengaruh keadaan perubatan, ubat-ubatan, dan persekitaran.

“Aku dulu fikir kenaikan berat badan itu biasa saja. Hingga aku mula mudah bernafas pendek dan cepat letih. Pada masa itu aku baru faham, obesiti bukan sekadar soal penampilan atau angka di timbangan. Obesiti itu adalah penyakit.”
— Ratu Maura, sedang menjalani penanganan obesiti

2. Had indeks jisim badan (IMT)

Selain punca, perbezaan lain antara obesiti dan overweight ialah had indeks jisim badan (IMT) yang dianggap normal.

Gemuk dan obesiti sama-sama diukur menggunakan IMT. Pengiraan IMT menggunakan berat badan dan ketinggian badan.

Caranya ialah membahagikan berat badan dalam kilogram dengan hasil kuasa dua ketinggian badan dalam meter. Sebagai contoh, anda mempunyai berat badan 58 kilogram dengan ketinggian 1,6 meter.

Maksudnya, nilai IMT anda boleh dikira dengan 58 ÷ (1,6 × 1,6) yang akan menghasilkan kira-kira 22,65.

Indeks jisim badan (IMT) merupakan alat saringan untuk menilai status berat badan pada orang dewasa. Namun, had IMT yang digunakan boleh berbeza mengikut populasi dan panduan yang dirujuk.

Menurut klasifikasi WHO global, kategori IMT pada orang dewasa adalah seperti berikut.

• IMT <18,5: berat badan kurang
• IMT 18,5–24,9: berat badan normal
• IMT 25,0–29,9: berat badan berlebih (overweight)
• IMT ≥30,0: obesiti

Selanjutnya, obesiti juga dibahagikan kepada tiga kelas berdasarkan IMT.

• IMT 30,0–34,9: obesiti kelas 1
• IMT 35,0–39,9: obesiti kelas 2
• IMT ≥40,0: obesiti kelas 3

Bagaimana dengan klasifikasi IMT di Indonesia?

Di Indonesia, terdapat perbezaan acuan klasifikasi IMT yang perlu diambil perhatian.

• PNPK Tata Laksana Obesiti Dewasa 2025: IMT 18,5–22,9 termasuk kategori normal, IMT 23,0–24,9 dikaitkan dengan peningkatan risiko komorbid, IMT 25,0–29,9 termasuk obesiti I, dan IMT ≥30,0 termasuk obesiti II.
• Survei Kesihatan Indonesia (SKI) 2023: IMT 18,5 hingga <25,0 dikategorikan normal, IMT 25,0 hingga <27,0 sebagai overweight, dan IMT ≥27,0 sebagai obesiti. Batas ini merupakan definisi operasional untuk keperluan survei kebangsaan, bukan pengganti klasifikasi klinikal.

Perlu diingat, IMT merupakan alat saringan, bukan satu-satunya asas untuk menentukan keadaan kesihatan seseorang. Tenaga perubatan boleh mempertimbangkan lilitan pinggang, komposisi badan, serta faktor risiko dan keadaan kesihatan lain dalam penilaian.

Lalu, bagaimana cara menentukan kategori IMT anda? Sebagai contoh, IMT anda ialah 58 kg ÷ (1,6 × 1,6) = kira-kira 22,7 kg/m². Nilai ini termasuk kategori normal mengikut WHO global serta kategori normal dalam PNPK dewasa Asia.

Selain mengira secara manual, anda boleh menggunakan kalkulator BMI untuk mengira IMT, kemudian lihat acuan klasifikasi yang dipakai.

Apakah perbezaan “gemuk”

Dalam bahasa harian, “gemuk” dan “gendut” sering digunakan secara bergantian. Namun, keduanya bukan kategori diagnosis perubatan. Untuk menilai overweight atau obesiti, tenaga kesihatan mempertimbangkan IMT, keadaan badan, dan faktor risiko lain.
Secara ringkas, overweight bererti berat badan berlebihan bagi ketinggian tertentu, manakala obesiti berkaitan dengan lemak badan yang berlebihan serta risiko kesihatan.

3. Komplikasi

Overweight dan obesiti dapat berkaitan dengan peningkatan risiko masalah kesihatan, tetapi tahap risikonya tidak sama bagi setiap individu. Risiko juga dipengaruhi oleh taburan lemak badan, keadaan metabolik, tekanan darah, serta penyakit penyerta.

Walau begitu, orang dengan obesiti cenderung mempunyai penumpukan lemak yang lebih banyak berbanding kegemukan.

Penumpukan lemak badan yang berlebihan dapat meningkatkan risiko masalah kesihatan, termasuk diabetes jenis 2, tekanan darah tinggi, penyakit jantung dan strok, gangguan tidur tertentu, serta masalah sendi seperti osteoartritis.

Walaupun klasifikasi berbeza, keduanya perlu ditinjau mengikut risiko kesihatan dan keadaan masing‑masing, bukan hanya berdasarkan penampilan atau satu angka IMT.

Jika ingin mengetahui status berat badan, anda boleh mulakan dengan mengira IMT dan, jika diperlukan, mengukur lilitan pinggang. Rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk menilai risiko serta langkah yang sesuai dengan keadaan kesihatan.

Rawatan overweight dan obesiti

Setelah mengetahui apa perbezaan gemuk dan obesiti, tiba masanya untuk mengetahui bagaimana cara mengatasi kedua‑dua masalah ini.

Pengurusan overweight dan obesiti disesuaikan dengan keadaan kesihatan, risiko komplikasi, serta keperluan individu. Tabiat pemakanan, aktiviti fizikal, kualiti tidur, dan sokongan persekitaran boleh menjadi bahagian daripada usaha pengurusan berat badan.

Salah satu kunci utama untuk mengatasi kedua-dua keadaan ini ialah berada dalam persekitaran dan komuniti yang menyokong. Hal ini ternyata menyumbang kepada perubahan gaya hidup sihat.

Beberapa langkah yang boleh dipertimbangkan termasuk:

• menyusun pola pemakanan berkhasiat seimbang,
• memerhatikan pengambilan gula dan garam harian,
• membatasi minuman berperisa manis dan makanan berkalori tinggi mengikut keperluan,
• meningkatkan pengambilan makanan kaya serat, serta
• melakukan aktiviti fizikal secara berperingkat mengikut kemampuan dan keadaan kesihatan.

Langkah ini dapat membantu anda mengurus berat badan, memperbaiki kesihatan metabolik, dan mengurangkan risiko komplikasi obesiti. Namun, sasaran pengurusan perlu disesuaikan dengan keadaan setiap individu.

Untuk memulakannya, anda boleh berunding dengan pakar pemakanan bagi menyusun menu harian yang sesuai dengan keperluan dan keadaan kesihatan. Dengan itu, keperluan tenaga dan nutrien tetap dipenuhi tanpa perlu mengehadkan makanan secara berlebihan.

Jika masih mempunyai pertanyaan tentang cara mengatasi obesiti, dapatkan nasihat doktor atau pakar pemakanan untuk mendapatkan cadangan yang sesuai dengan keadaan anda.

Kesimpulan

• Berat badan berlebihan adalah kategori berat badan yang tinggi berbanding ketinggian. Obesiti ditandai oleh pengumpulan lemak badan yang berlebihan yang berisiko menjejaskan kesihatan. IMT membantu saringan, tetapi tidak dapat membezakan jisim lemak, otot, dan cecair.
• Dalam klasifikasi WHO global untuk orang dewasa, overweight ialah IMT 25,0–29,9 dan obesiti ialah IMT ≥30,0. Panduan klinikal Indonesia menggunakan rujukan berbeza untuk populasi Asia.
• Pengurusan kedua-dua keadaan melibatkan tabiat hidup sihat dan sokongan persekitaran, dengan tindakan lanjut ditentukan berdasarkan keadaan perubatan, risiko komplikasi, dan keperluan masing‑masing.

#BeraniBicaraBerat #ObesitiAdalahPenyakit