Benarkah Kapur Sirih Bermanfaat untuk Kesihatan?

Orang Indonesia mungkin sudah tidak asing lagi dengan kapur sirih. Serbuk berwarna putih keabu-abuan ini dikenali sejak dulu sebagai ubat semulajadi untuk mengatasi pelbagai masalah kesihatan. Mulai dari memutihkan ketiak, menguatkan gigi, menghilangkan bau badan, hingga dijadikan campuran ke dalam bahan masakan. Namun, benarkah semua dakwaan manfaat kapur sirih selama ini? Semak fakta lengkapnya dari sudut pandang perubatan di bawah ini.

Fakta tentang dakwaan manfaat kapur sirih

Kapur sirih atau yang mempunyai nama industri kalsium hidroksida ialah sebatian yang dibuat melalui campuran kalsium oksida dengan air. Hasil pencampuran dua bahan tersebut menghasilkan serbuk putih atau sebatian kristal yang tidak berbau dan bersifat asas kuat.

Khasiat kapur sirih ternyata sudah dikenali sejak dahulu untuk pemprosesan sisa, pengeluaran kertas dan pembinaan bangunan, serta pembuatan makanan. Tidak terhenti di situ, kapur sirih juga mempunyai kegunaan perubatan sebagai bahan untuk penjagaan gigi.

Secara umum, berikut pelbagai fakta manfaat kapur sirih yang perlu anda ketahui:

1. Penjagaan gigi

Kalsium hidroksida telah digunakan sebagai agen terapi utama dalam perubatan pergigian sejak beberapa dekad lalu kerana dianggap mempunyai banyak manfaat kesihatan.

Dalam perubatan pergigian, kalsium hidroksida digunakan untuk memperbaiki saluran akar gigi (root canal) dan melindungi pulpa gigi yang rosak. Hal ini kerana kalsium hidroksida mempunyai sifat sebagai agen antibakteria dan mineralisasi.

Selain itu, kalsium hidroksida juga dapat membantu membunuh bakteria jahat penyebab jangkitan serta dijadikan rawatan jangka pendek untuk mengurangkan rasa sakit dan bengkak sebelum operasi endodontik.

Walaupun memang digunakan sebagai rawatan gigi sejak lama, anda tidak boleh menggunakan kapur sirih secara sembarangan. Idealnya, penggunaan serbuk putih ini di bawah pengawasan doktor pergigian. Tujuannya tentu agar anda terhindar daripada pelbagai hal buruk yang boleh berlaku pada bila-bila masa.

2. Meluruskan rambut yang keriting

Bagi anda yang mempunyai rambut bergelombang atau keriting dan sedang mendambakan mempunyai rambut lurus, kapur sirih mungkin boleh membantu.

Faktanya, kalsium hidroksida sering ditambahkan dalam beberapa produk hair relaxing. Hair relaxing merupakan krim atau cecair yang direka khas untuk meluruskan rambut keriting.

Kalsium hidroksida dapat membantu meluruskan rambut yang keriting kerana bahan ini berfungsi untuk memecah ikatan sulfida yang menghubungkan sistein, iaitu asid amino yang banyak terdapat pada rambut keriting.

Apabila ikatan sulfida terpecah, proses ini akan secara kekal mengubah struktur fizikal rambut keriting menjadi lebih lurus, halus, dan mudah diatur.

 3. Campuran produk makanan

Ramai orang menggunakan kapur sirih untuk menjadikan makanan lebih rangup dan adunan lebih kalis. Beberapa makanan yang menggunakan kapur sirih sebagai campurannya termasuklah:

• Acar. Mahu acar anda rangup dan terasa segar? Anda boleh menambah kapur sirih ke dalamnya. Kalsium dalam kapur sirih ternyata dapat berikatan dengan pektin, jadi menjadikan acar lebih rangup.
• Tepung jagung. Orang‑orang di Amerika Tengah telah menggunakan kalsium hidroksida untuk memproses jagung selama ribuan tahun. Mereka merendam biji jagung mentah dalam air yang dicampur dengan kalsium hidroksida. Proses ini memudahkan pengolahan jagung menjadi tepung serta membantu merangsang jagung supaya melepaskan nutrien penting, seperti niasin.
• Gula. Kalsium hidroksida juga boleh digunakan untuk proses pemurnian gula jenis tertentu. Sebagai contoh, tebu dan gula bit kadang diproses menggunakan proses pemurnian yang dipanggil karbonatasi. Semasa karbonasi, larutan gula yang tidak diproses dicampur dengan kalsium hidroksida. Proses ini dapat menghilangkan kotoran dan meningkatkan kestabilan produk.
• Jus buah. Jus buah kadang‑kadang diperkaya dengan kalsium supaya nilai gizinya bertambah. Terdapat banyak cara untuk melakukannya, salah satunya dengan menambah kalsium hidroksida.

Tidak terhad kepada produk makanan, kalsium hidroksida juga boleh digunakan dalam pemprosesan beberapa minuman ringan dan minuman beralkohol.

Mengutip wawancara dr Lonah SpFK di TvOne dalam acara Ayo Hidup Sehat di tvOne, diketahui bahawa kapur sirih ternyata selamat untuk diolah bersama makanan. Walaupun selamat, dr Lonah mengatakan bahawa penggunaan kapur sirih pada makanan tidak boleh berlebihan. Sebaliknya, gunakan dalam kuantiti yang sedikit.

Bahaya di sebalik dakwaan manfaat kapur sirih

Walaupun menawarkan kesihatan, kalsium hidroksida juga mempunyai risiko toksik dan boleh menyebabkan masalah kesihatan serius jika digunakan tanpa berhati‑hati. Berikut beberapa bahaya kalsium hidroksida:

1. Keracunan

Bagi beberapa orang yang sensitif terhadap kapur sirih, tidak sengaja menelan kalsium hidroksida dapat menyebabkan sakit tekak yang teruk, sensasi terbakar di mulut, sakit perut, muntah, buang air besar berdarah, tekanan darah turun dengan cepat dan kolaps. Keracunan akibat kalsium hidroksida juga dapat membuat pH darah terlalu basa, yang dapat menyebabkan kerosakan organ.

2. Kerusakan kulit dan mata

Paparan pada kulit dapat menyebabkan luka bakar, iritasi yang sangat menyakitkan, serta nekrosis. Sementara paparan pada mata dapat menyebabkan nyeri parah dan kehilangan penglihatan yang boleh bersifat sementara atau kekal.

Penggunaan kapur sirih secara sembarangan untuk rawatan rambut juga boleh menyebabkan luka bakar serta kerosakan pada rambut dan kulit kepala.

3. Masalah pernafasan

Menghirup kalsium hidroksida melalui hidung atau mulut juga boleh menyebabkan komplikasi langsung yang menyakitkan dan berpotensi mengancam nyawa. Saluran tekak dan hidung mungkin akan terasa sangat sakit dan bengkak.

Akibatnya, anda menjadi sukar bernafas. Jika partikel-partikel kalsium hidroksida dibawa sampai ke paru-paru, ini boleh menghalang laluan pernafasan anda.

4. Botulisme

Berdasarkan laporan kes, penggunaan kalsium hidroksida dalam makanan dengan cara yang tidak tepat dapat meningkatkan risiko berlakunya botulisme. Botulisme adalah penyakit jarang tetapi serius yang boleh menyebabkan kelumpuhan.

Walaupun kes orang yang terkena botulisme akibat kalsium hidroksida adalah sedikit, tetapi kesan tersebut boleh menjadi pertimbangan kuat supaya anda tidak mengolah makanan secara sembarangan.